Avonturen en tegenslagen van de talen van Frankrijk - Aventures et mésaventures des langues de France

by De Franse Nederlanden-Les Pays-Bas Francais 21. maart 2009 09:02
In haar meest recente werk (1) nodigt Henriette Walter, die onder meer emeritus hoogleraar taalkunde is van de Universiteit van Rennes en lid van de Hoge Raad voor de Franse taal, ons uit voor een ontdekking van talen en dialecten van Frankrijk. Deze worden gedefinieerd als aparte "talen", die gesproken worden in gebieden van zeer uiteenlopende omvang. Een officieel verslag uit 1999 telde 75 talen van deze soort voor het geheel van het Europese Frankrijk en de overzeese gebieden (2).
De auteur concentreert zich op de belangrijkste talen van de Franse Hexagoon, maar wijdt niettemin ook een hoofdstuk aan de Creoolse talen. Voor de Nord-Pas-de-Calais worden het Vlaamse dialect en het Picardisch kort behandeld (pp. 79-85 en pp. 200-204). Het werk is levendig en helder geschreven en geïllustreerd met 37 kaarten. 28 kaderteksten hernemen een kenmerkend detail of een basisbegrip.
Zoals in haar twee vorige boeken (3) die bestemd waren voor een ruim publiek, legt de auteur de lezers een reeks korte vragen en raadsels voor. Bijvoorbeeld: Wat is de Vlaamse naam van 1. Arras, 2. Cambrai, 3. Gravelines, 4. Lille. Men moet het cijfer laten overeenstemmen met de letter die past: A. Kamerijk, B. Rijsel, C. Atrecht, D. Grevelingen. De oplettende lezer zal zelf wel gemerkt hebben dat het hier om Nederlandse en niet om Vlaamse benamingen gaat (4). Het Vlaamse dialect wordt in het boek Vlaamsch (en nooit Vlamsch of Vlams) genoemd of het Vlaams van de Westhoek: west hoek vlaamsch (p. 81).
Men kan betreuren dat in het hoofdstuk over het Vlaamse dialect Vlaamse en Nederlandse vormen frequent vermengd worden. Ondanks onnauwkeurigheden en vele bekortingen, blijft het boek van Henriette Walter pedagogisch waardevol en kan het gelezen of geraadpleegd worden, al was het maar omwille van de vele minder vertrouwde idiomen die er in te ontdekken vallen.


(1) Henriette Walter, Aventures et mésaventures des langues de France, Éditions du Temps, 288 p, Nantes, 2008 (sinds 1996 regelmatig veruitgegeven in Livre de Poche), ISBN 978-2-84274-466-3
http://www.edutemps.fr/
(2) Bernard Cerquiglini, Rapport au Ministre de l’Éducation nationale, de la Recherche et de la Technologie, et à la Ministre de la Culture et de la Communication, Paris, april 1999 ; het rapport wordt geciteerd op p. 12 en 236. Het kan geconsulteerd worden op : www.dglf.culture.gouv.fr/lang-reg/rapport_cerquiglini/langues-France.html
(3) Henriette Walter, L’Aventure des langues en Occident, éditions Robert Laffont, Paris, 1993 (sinds 1996 regelmatig veruitgegeven in Livre de Poche), zie ook de recensie van Hans Vanacker in Septentrion, 24e jrg., nr. 4, 1995, pp. 74-76.
Henriette Walter en Bassam Baraké, Arabesques. L’aventure de la langue arabe en Occident, Éditions Robert Laffont / Éditions du Temps, Paris-Nantes, maart 2006, ISBN 2-221-09806
(4) In verband hiermee zie: Liste des communes francaises et leur nom flamand (Lyste van Fransche gemêentn en under Vlamsche noame) :
http://vlswikipedia.org/wiki/Lyste_van_Fransche_gem%C3%AAentn_en_under_Vlamsche_noame


Dans son dernier ouvrage (1), Henriette Walter, qui est entre autres professeur honoraire de linguistique à l’Université de Rennes et membre du Conseil supérieur de la langue francaise, nous invite à une découverte des langues, dialectes, parlers et patois de France, tous définis comme constituant une véritable « langue » d’extension géographique plus ou moins grande. Un rapport officiel de 1999 avait retenu le chiffre de 75 langues de ce type pour l’ensemble du territoire métropolitain et ultramarin (2). Henriette Walter concentre son propos sur les principales langues de l’Hexagone, en consacrant néanmoins un chapitre aux langues créoles. Pour la région Nord-Pas-de-Calais, le flamand et le picard sont brièvement traités (pp. 79-85 et 200-204).
L’ouvrage est vivant et clair, illustré de 37 cartes et de 28 encadrés qui rappellent utilement un détail caractéristique ou une notion de base. Enfin, comme dans ses deux précédents ouvrages destinés à un large public (3), l’auteure propose aux lecteurs des questions-devinettes. Exemple : Quel est le nom flamand de 1. Arras, 2. Cambrai, 3. Gravelines, 4. Lille. Faire correspondre le chiffre à la lettre qui convient : A. Kamerijk, B. Rijsel, C. Atrecht, D. Grevelingen. Le lecteur attentif aura vu de lui-même qu’il s’agit de noms néerlandais et non flamands, car on aurait dû avoir Koameryk, Rysel, Atrecht et Grevelingn (4). Le flamand est appelé dans le livre Vlaamsch (jamais Vlamsch ou Vlams) et le flamand du Westhoek "west hoek vlaamsch" (p. 81).

On peut regretter dans le chapitre consacré au flamand le mélange fréquent des formes flamandes et néerlandaises. Malgré certaines inexactitudes et de nombreux raccourcis, le livre d’Henriette Walter demeure pédagogique et mérite d’être lu ou consulté, ne serait-ce pour découvrir des idiomes moins familiers.

(1) Henriette Walter, Aventures et mésaventures des langues de France, Éditions du Temps, 288 p., Nantes, novembre 2008 (puis réédité périodiquement depuis 1996 au Livre de Poche), www.edutemps.fr
(2) Bernard Cerquiglini, Rapport au Ministre de l’Education nationale, de la Recherche et de la Technologie, et à la Ministre de la Culture et de la Communication, Paris, avril 1999 ; le rapport est cité pages 12 et 236 et disponible sur Internet :
www.dglf.culture.gouv.fr/lang-reg/rapport_cerquiglini/langues-France.html
(3) Henriette Walter, L’Aventure des langues en Occident, Éditions Robert Laffont, Paris, 1993 (puis réédité périodiquement depuis 1996 au Livre de Poche), compte rendu par Hans Vanacker dans Septentrion, 24e année, n° 4, 1995, pp. 74-76
Henriette Walter et Bassam Baraké, Arabesques. L’aventure de la langue arabe en Occident, Éditions Robert Laffont / Éditions du Temps, Paris-Nantes, mars 2006.
(4) Voir à ce sujet : Liste des communes francaises et leur nom flamand (Lyste van Fransche gemêentn en under Vlamsche noame) :
http://vlswikipedia.org/wiki/Lyste_van_Fransche_gem%C3%AAentn_en_under_Vlamsche_noame

De Franse Nederlanden / Les Pays-Bas Français

 

Het jaarboek De Franse Nederlanden - Les Pays-Bas Français, opgericht door Jozef Deleu in 1976, wordt uitgegeven door de Vlaams-Nederlandse vereniging Ons Erfdeel vzw. Dit jaarboek is een tweetalige uitgave over Noord-Frankrijk en zijn betrekkingen met het Nederlandse taalgebied op sociaal, cultureel, artistiek, politiek en algemeen-maatschappelijk gebied. Er wordt aandacht besteed aan historische onderwerpen, maar ook de actualiteit wordt op de voet gevolgd. Wie op de hoogte wil blijven van de actuele evolutie in de grensoverschrijdende betrekkingen tussen Vlaanderen en Noord-Frankrijk zal in dit jaarboek zijn gading vinden. Wetenschappelijke bijdragen staan broederlijk naast meer journalistieke stukken.
Dit jaarboek draagt in niet geringe mate bij tot de beeldvorming over het vier miljoen inwoners tellende gebied in het noorden van Frankrijk.

Les annales De Franse Nederlanden-Les Pays-Bas Français, fondées par Jozef Deleu en 1976, sont éditées par l'association flamando-néerlandaise "Ons Erfdeel vzw". Ces annales se proposent de fournir une information sur tous les aspects des Pays-Bas français et de leurs relations avec la Flandre et les Pays-Bas.
Après plus de 30 années, l'objectif est resté fondamentalement inchangé si ce n'est que les annales ont évolué avec leur temps. Á coté des articles scientifiques, la revue a de plus en plus ouvert ses colonnes à des collaborations de style journalistique et du genre essai. Son concept culturel s'est également élargi. En fait, elle offre désormais un reflet de toutes les composantes de la vie artistique, culturelle, socioéconomique et politique du nord de la France.

Bibliografie - Bibliographie

Deze bibliografie wil de lezer inlichten over interessante publicaties, die op een of andere wijze betrekking hebben op de Franse Nederlanden.

L’objectif de cette bibliographie est d’informer le lecteur des publications se rapportant de quelque manière que ce soit aux Pays-Bas français.

Facebook

Blog De Franse Nederlanden-Les Pays-Bas Français