Le dernier livre de l’historien nordiste Eric Vanneufville est dominé par une protestation contre l’image injustement véhiculée de la Flandre. L’auteur s’insurge contre la représentation erronée de la Flandre et de son histoire. Sur la couverture et dans l’introduction il s’élève contre le manque d’une « vision globale et harmonisée, dépassant les clivages habituels et surtout tenant compte des apports néerlandophones ». Il en fait le reproche aux historiens francophones, mais aussi à leurs collègues néerlandais et flamands, car même ces derniers n’ont intégré qu’en partie l’histoire de la Flandre (la Flandre une et indivisible) dans « leur » reconstruction du passé national. L’Histoire de Flandre commence par la chute de l’Empire romain et les invasions germaniques et se termine par l’actualité la plus récente. Au fil des pages, l’auteur ne manque pas une occasion de justifier le sous-titre de l’ouvrage Le point de vue flamand. Dans la partie consacrée au Moyen Âge, au haut Moyen Âge en tout cas, il se plait à mettre en exergue les sources concernant l’extrême sud de la Flandre. On peut regretter l’absence de notes avec renvois et de bibliographie. L’auteur s’affirme surtout à partir de la fin du Moyen Âge et des Temps modernes. Eric Vanneufville s’emploie donc à envisager la Flandre comme un seul et même ensemble. Là où il y parvient le mieux, c’est dans sa description de la période qui suit l’annexion de la Flandre francaise, quand il se démarque sans nul doute de l’approche traditionnelle. Lorsque les destins nationaux, au cours des XVIIe, XVIIIe et XIXe siècles, prennent lentement mais sûrement des chemins différents, il continue d’insister sur ce qu’ils gardent en commun. Peu à peu – et je trouve que c’est là un grand mérite – il accorde davantage d’attention au Flamand ordinaire qu’à l’élite « étrangère au peuple flamand ». Pouvant ainsi faire ressortir la différence entre la migration des nantis (qui a pour conséquence l’accélération de la francisation de Bruxelles et de sa périphérie) et l’assimilation évidente des miséreux. Et l’image de la Flandre à l’étranger qui s’avère toujours négative.
Eric Vanneufville est donc un « prêcheur dans le désert », un citoyen francais à la fibre flamandophile, qui expose avec subtilité, intelligence et non sans humour les mécanismes propres à faire vaciller la structure étatique de la Belgique.
Je ne dirais pas que le livre est un véritable ouvrage historique, car il ne contient ni la démonstration ni la preuve de ce qu’il avance. Mais je trouve que c’est une réflexion sur l’identité ethnique et les racines historiques de celle-ci. Un pronostic prudent de ce que l’avenir nous réserve peut-être, et tout cela avec une plume engagée. (Ludo Milis)

Eric Vanneufville, Histoire de Flandre. Le point de vue flamand, Fouesnant (Bretagne), Yoran Embanner, 2009, 352 p., crt et ill.

Protest tegen onterechte beeldvorming over Vlaanderen beheerst het nieuwe boek van de Noord-Franse historicus Eric Vanneufville. Hij zet zich af tegen een valse voorstelling van Vlaanderen en zijn geschiedenis. Op de omslag en in de inleiding verzet deze historicus zich tegen het ontbreken van “une vision globale et harmonisée, dépassant les clivages habituels et surtout tenant compte des apports néerlandophones”. Hij richt het verwijt aan Franstalige geschiedschrijvers, maar ook aan hun Noord-Nederlandse en Vlaamse collega’s, want zelfs laatstgenoemden zouden slechts ten dele de geschiedenis van Vlaanderen (het ene, ondeelbare Vlaanderen) hebben geïntegreerd in “hun” reconstructie van het nationale verleden.
Zijn boek begint bij het uiteenvallen van het Romeinse rijk en de invallen van de Germaanse volkeren en eindigt met de meest recente actualiteit. Heel het boek door grijpt de auteur met volle handen de kans om de ondertitel “le point de vue flamand” te accentueren. In het middeleeuwse deel, zeker het vroegmiddeleeuwse, bestaat deze inbreng er duidelijk in om de bronnen die betrekking hebben op het zuidelijkste Vlaanderen te benadrukken. Het is jammer dat Vanneufville nooit verwijzingen geeft en dat er ook geen bibliografie wordt gegeven.
De auteur komt vooral op gang vanaf de latere middeleeuwen en de nieuwe tijden. Vanneufville betracht dus Vlaanderen als één geheel te beschouwen. Hij slaagt daar nog het beste in wanneer hij de periode na de annexatie van Frans-Vlaanderen beschrijft en daar wijkt hij natuurlijk af van de aanpak van anderen. Als de wegen in de periode van de 17de tot de 19de eeuw traag maar zeker uit elkaar gaan, blijft hij gemeenschappelijkheid benadrukken.
Gaandeweg – en dat vind ik een grote verdienste – gaat hij meer aandacht hebben voor de gewone Vlaming in plaats van voor een “volksvreemde” top. Het geeft de auteur de gelegenheid om het verschil te accentueren tussen welgestelde migratie (en de versnellende verfransing van Brussel en zijn rand als gevolg) en de evidentie van assimilatie als het om armoedzaaiers gaat. En de internationale beeldvorming die altijd anti-Vlaams blijkt te zijn.
Vanneufville is dan de “roepende in de woestijn”, een Frans staatsburger met grote Vlaamse gedrevenheid, die fijn, met verstand en soms met humoristische ondertoon de mechanismen blootlegt die de staatsstructuur in België aan het wankelen brengen.
Een echt historisch werk zou ik dit boek niet noemen, daarvoor zou er meer mogelijkheid tot verantwoording en controle geweest moeten zijn. Ik vind het eerder een reflectie over etnische identiteit, over de historische wortels ervan. Een voorzichtige prognose van wat de toekomst zou kunnen of zal zijn, en dat allemaal met een geëngageerde pen geschreven. (Ludo Milis)

Eric Vanneufville, Histoire de Flandre. Le point de vue flamand, Fouesnant (Bretagne), Yoran Embanner, 2009, 352 pp., ill., kaarten.

Luc Buerman, Annie Degroote en Ludo Milis, Frans-Vlaanderen.- Gent: Uitgeverij Snoeck, 2008. -160 p.: ill. ISBN 978-90-5349-550-6

Dit boek bestaat uit twee tekstdelen, een historisch en een literair luik. Die worden geïllustreerd met een uitgebreide reeks foto’s. Elk gedeelte wordt door een specialist verzorgd. Het historische gedeelte is van de hand van Ludo Milis, emeritus hoogleraar in de middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit van Gent en een van de meest eminente deskundigen van de geschiedenis van Frans-Vlaanderen. Annie Degroote, geboren in Hondschote en auteur van verschillende romans die Noord-Frankrijk als decor hebben, tekent voor het literaire gedeelte. Het hele concept en de fotografie, ten slotte, worden verzorgd door Luc Buerman, die al verschillende fotoboeken publiceerde.
In zijn voortreffelijke inleiding geeft Ludo Milis aan dat de titel Frans-Vlaanderen eigenlijk niet de volledige lading dekt. In feite gaat het boek over de regio Nord-Pas-de-Calais. Maar dat vindt Milis dan weer een vrij inspiratieloze naam voor deze streek. Een idee waar hij overigens niet alleen met staat, want ook in de regio zelf gaan stemmen op om een nieuwe naam te kiezen. In zijn bijdrage heeft de auteur het verder over het feodale Vlaanderen, de annexatie door Frankrijk en de assimilatie en ten slotte vraagt hij zich ook af hoe het nu zit met de taal.
Auteur Annie Degroote schetst het karakter van deze streek aan de hand van een aantal begrippen. Zo heeft ze het over de wind die zo belangrijk is voor dit molenland, over het gebruik van bakstenen, waaraan je merkt dat je “le Nord” binnenrijdt en die de architectuur erg heeft bepaald. Rijsel komt aan bod en uiteraard de vele belforten die het noorden van Frankrijk zo kenmerken. Ze heeft het over de musea, maar ook over het religieuze leven, dat vandaag nog tot uiting komt in de vele kerken en kapelletjes. Dit alles wordt uitbundig geïllustreerd met een groot aantal verzorgde foto’s in kleur.
Frans-Vlaanderen, dat in een Nederlandse en een Franse versie is verschenen, is een interessant en zeer verzorgd boek, maar het bevestigt wel sterk het beeld van een erg landelijke streek, met een groot respect voor tradities. Het actuele Frans-Vlaanderen, met een actief economisch en cultureel leven, komt veel minder aan bod.



Luc Buerman, Annie Degroote, Ludo Milis, La Flandre de France en Nord-Pas-de-Calais.- Gand: Éditions Snoeck, 2008. -160 p.: ill. ISBN 978-90-5349-550-6

Cet ouvrage comporte trois parties, dont deux de texte, une étant consacrée à l’histoire et une à la littérature. Une série impressionnante de photographies illustre l’ensemble. Chaque partie est l’œuvre d’un spécialiste. La partie historique est de la main de Ludo Milis, professeur émérite d’histoire médiévale à l’Université de Gand et l’un des plus éminents spécialistes de l’histoire de la Flandre francaise. Annie Degroote, née à Hondschoote et auteure de différents romans qui ont pour cadre le nord de la France, signe la partie littéraire. L’ensemble de la réalisation et la photographie, enfin, sont l’œuvre de Luc Buerman, qui a déjà publié plusieurs livres de photos.Dans sa remarquable introduction, Ludo Milis rappelle que le titre « La Flandre de France » ne rend pas entièrement compte, à vrai dire, de la réalité régionale. En fait, l’ouvrage traite de la région Nord-Pas-de-Calais. Mais L. Milis trouve que ce nom manque de caractère pour désigner cette contrée. Une idée qui ne lui est d’ailleurs pas propre, puisque dans la région elle-même des voix s’élèvent pour demander qu’on choisisse un nouveau nom. Dans son exposé, l’auteur traite de la Flandre féodale, de l’annexion par la France et de l’assimilation, sans oublier d’examiner la situation linguistique actuelle.L’écrivaine Annie Degroote dépeint le caractère de la région à l’aide d’un certain nombre de thèmes clés. Elle évoque ainsi le vent, si important dans ce pays de moulins, la brique, matériau typique du « Nord » et si caractéristique de son architecture. Lille fait l’objet d’une présentation, de même que les nombreux beffrois qui se dressent dans la région. Elle présente les musées, mais aussi la vie religieuse qui s’exprime aujourd’hui encore dans les innombrables églises et chapelles. Tous ces éléments sont abondamment illustrés par de nombreuses photos en couleur.Publié en néerlandais et en francais, La Flandre de France. En Nord-Pas-de-Calais est un ouvrage intéressant et très soigné, mais qui donne l’image d’une région rurale, très respectueuse de ses traditions. La vie économique et culturelle, pourtant active, de la Flandre francaise est bien moins mise en avant.